Nét đẹp Lạng Sơn: động Tam Thanh, sông Kỳ Cùng, đỉnh Mẫu Sơn và thung lũng Bắc Sơn

Lạng Sơn là vùng đất biên cương phía Đông Bắc, nơi có núi đá vôi trùng điệp, những hang động kỳ ảo ngay giữa lòng thành phố, dòng sông Kỳ Cùng hiền hòa chảy ngược về phương bắc và đỉnh Mẫu Sơn mây phủ quanh năm. Câu ca dao “Đồng Đăng có phố Kỳ Lừa, có nàng Tô Thị, có chùa Tam Thanh” đã đưa tên xứ Lạng vào lòng bao thế hệ người Việt. Không chỉ là cửa ngõ giao thương, Lạng Sơn còn là miền di sản với văn hóa Tày, Nùng, Dao đặc sắc và ẩm thực làm say lòng du khách.

Trong đợt sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, Lạng Sơn là một trong số ít tỉnh giữ nguyên, không sáp nhập với tỉnh khác; chỉ các đơn vị cấp xã, phường được sắp xếp lại và cấp huyện không còn. Bài viết này đưa bạn qua những nét đẹp đặc trưng nhất của Lạng Sơn: thành phố bên sông Kỳ Cùng, động Tam Thanh, động Nhị Thanh, thành nhà Mạc, núi Phai Vệ, đền Kỳ Cùng, đỉnh Mẫu Sơn, thung lũng Bắc Sơn, Đồng Đăng, văn hóa Tày – Nùng và ẩm thực xứ Lạng, kèm mùa đẹp, lịch trình và kinh nghiệm cho từng kiểu du khách.

Thung lũng Bắc Sơn với những cánh đồng lúa giữa núi đá. Ảnh: Hoang Giang Hai / Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Thành phố Lạng Sơn bên dòng Kỳ Cùng

Thành phố Lạng Sơn nằm trong một thung lũng rộng, bao quanh là những dãy núi đá vôi, cách Hà Nội khoảng 150 km. Nhờ tuyến cao tốc Hà Nội – Bắc Giang – Lạng Sơn, thời gian di chuyển nay chỉ khoảng 2,5–3 giờ. Điểm đặc biệt của thành phố là sông Kỳ Cùng – một trong số ít con sông ở Việt Nam chảy theo hướng từ nam lên bắc, rồi sang Trung Quốc. Hai bên bờ sông là phố xá, cầu Kỳ Cùng và những bãi cỏ xanh; buổi chiều, người dân thường ra đây hóng mát, đánh cá.

Về đêm, thành phố lên đèn giữa vòng tay núi đá, tạo nên khung cảnh lung linh. Dạo phố, ghé chợ đêm, thưởng thức vịt quay, phở chua là những trải nghiệm không thể bỏ qua khi đến xứ Lạng.

Sông Kỳ Cùng hiền hòa với cây cầu bắc qua thành phố. Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Bờ sông Kỳ Cùng với phố xá phía xa. Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Thành phố Lạng Sơn lên đèn giữa những dãy núi đá. Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

1. Động Tam Thanh và nàng Tô Thị

Động Tam Thanh nằm ngay trong thành phố, trong lòng một ngọn núi đá vôi. Tên gọi “Tam Thanh” gắn với ba cảnh thanh tịnh: Nhất Thanh, Nhị Thanh, Tam Thanh. Trong động có chùa Tam Thanh, nhiều nhũ đá mang hình dáng kỳ thú, và đặc biệt là pho tượng Phật A Di Đà được tạc vào vách đá. Đáy động có giếng Âm Dương với nước trong vắt quanh năm. Từ cửa động nhìn ra, du khách thấy cả một vùng đồng ruộng và núi non xứ Lạng.

Gần động Tam Thanh là núi Tô Thị với tượng đá nàng Tô Thị bồng con chờ chồng – biểu tượng của lòng thủy chung trong truyền thuyết. Tượng đá nguyên bản bị đổ vỡ vào năm 1991 và sau đó đã được phục dựng. Lối lên động có nhiều bậc đá, nên mang giày đế bám tốt và đi chậm.

Không gian rộng lớn bên trong động Tam Thanh. Ảnh: Adam Jones / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

Tượng Phật tạc vào vách đá trong động Tam Thanh. Ảnh: Adam Jones / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

Nhũ đá được chiếu sáng trong động Tam Thanh. Ảnh: Adam Jones / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

Những khối nhũ đá kỳ ảo trong động Tam Thanh. Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Ánh đèn màu tôn lên vẻ đẹp của hang động Tam Thanh. Ảnh: Tycho / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

2. Động Nhị Thanh – suối Ngọc Tuyền và dấu ấn Ngô Thì Sĩ

Cách động Tam Thanh không xa, động Nhị Thanh được Đốc trấn Lạng Sơn Ngô Thì Sĩ phát hiện và cho tôn tạo vào thế kỷ XVIII. Điều làm Nhị Thanh khác biệt là dòng suối Ngọc Tuyền chảy xuyên qua lòng động, tiếng nước róc rách hòa cùng không gian mát lạnh. Trên vách động còn những bài thơ khắc đá và di tích gắn với Ngô Thì Sĩ. Hệ thống nhũ đá ở đây đa dạng, được chiếu sáng bằng đèn màu, tạo nên vẻ đẹp huyền ảo.

Không gian lung linh bên trong động Nhị Thanh. Ảnh: Dominic Nelson / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Lối đi và nhũ đá trong động Nhị Thanh. Ảnh: Dominic Nelson / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

3. Thành nhà Mạc, núi Phai Vệ – ngắm toàn cảnh xứ Lạng

Thành nhà Mạc nằm trên sườn núi đá gần động Tam Thanh, là dấu tích quân sự từ thời nhà Mạc thế kỷ XVI. Ngày nay chỉ còn lại những đoạn tường đá cổ, cổng thành rêu phong, nhưng từ đây du khách có thể ngắm nhìn toàn cảnh thành phố Lạng Sơn nằm gọn trong thung lũng.

Một điểm ngắm cảnh khác là núi Phai Vệ với những lối đi trên đá, gần khu vực có cột cờ và pháo đài cũ. Buổi chiều muộn, khi nắng vàng phủ lên những mái nhà, dòng sông và dãy núi phía xa, khung cảnh xứ Lạng đẹp như một bức tranh.

Toàn cảnh thành phố Lạng Sơn nhìn từ thành nhà Mạc. Ảnh: Dominic Nelson / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Núi đá Phai Vệ và thành phố Lạng Sơn. Ảnh: Dominic Nelson / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Cột cờ trên đồi cao, nhìn xuống thành phố Lạng Sơn. Ảnh: Minh Chu / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

Thành phố Lạng Sơn trong ánh bình minh. Ảnh: Minh Chu / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

4. Đền Kỳ Cùng – ngôi đền thiêng bên sông

Đền Kỳ Cùng nằm bên bờ sông Kỳ Cùng, là một trong những ngôi đền linh thiêng bậc nhất xứ Lạng. Hằng năm, lễ hội đền Kỳ Cùng diễn ra vào khoảng cuối tháng Giêng âm lịch, gắn với lễ hội đền Tả Phủ, thu hút đông đảo người dân và du khách với các nghi lễ rước kiệu, hát then, múa sư tử. Trước đền là bến đá cổ bên dòng sông, nơi người dân thường ra ngồi ngắm nước.

Mặt tiền đền Kỳ Cùng, Lạng Sơn. Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Đền Kỳ Cùng nằm bên bờ sông. Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Bến đá bên sông Kỳ Cùng. Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

5. Đỉnh Mẫu Sơn – nơi mây và băng tuyết

Cách thành phố khoảng 30 km, núi Mẫu Sơn có đỉnh cao khoảng 1.541 m, là nơi khí hậu mát mẻ quanh năm. Vào những đợt rét đậm mùa đông, nhiệt độ trên đỉnh có thể xuống dưới 0°C, đôi khi xuất hiện băng giá, thậm chí tuyết rơi – điều hiếm có ở Việt Nam. Con đường lên Mẫu Sơn quanh co với nhiều khúc cua, hai bên là rừng cây, rừng trúc và những bản làng người Dao.

Trên núi còn dấu tích những biệt thự cũ thời Pháp, điểm ngắm biển mây, ngắm bình minh tuyệt đẹp. Mẫu Sơn cũng nổi tiếng với đặc sản đào Mẫu Sơn, gà đen, lợn quay và rượu Mẫu Sơn. Hãy kiểm tra thời tiết trước khi đi, mang áo ấm, và cẩn thận khi đường có sương mù hoặc băng.

Biển mây bồng bềnh trên núi Mẫu Sơn. Ảnh: Minh Chu / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

Núi rừng trùng điệp ở Mẫu Sơn. Ảnh: Viethavvh / Wikimedia Commons, phạm vi công cộng.

Cung đường uốn lượn lên núi Mẫu Sơn. Ảnh: Viethavvh / Wikimedia Commons, phạm vi công cộng.

6. Thung lũng Bắc Sơn – mùa lúa chín giữa núi đá

Bắc Sơn cách thành phố Lạng Sơn khoảng 80 km, là một thung lũng rộng được bao quanh bởi những ngọn núi đá vôi. Mỗi năm có hai mùa lúa chín vàng, thường vào khoảng tháng 6 và tháng 9–10, khi cả thung lũng chuyển sang sắc vàng óng. Điểm ngắm đẹp nhất là đỉnh Nà Lay, từ đây có thể nhìn thấy toàn cảnh thung lũng với những cánh đồng, làng bản và dòng suối uốn lượn.

Bắc Sơn còn là quê hương của người Tày với những ngôi nhà sàn, nhà trình tường đất vàng. Nhiều bản như Quỳnh Sơn có dịch vụ homestay, du khách có thể nghỉ lại, thưởng thức ẩm thực địa phương và tìm hiểu cuộc sống người dân. Bắc Sơn cũng là vùng đất gắn với cuộc khởi nghĩa Bắc Sơn năm 1940, có khu di tích và bảo tàng lịch sử.

Cánh đồng xanh giữa những ngọn núi đá ở Bắc Sơn. Ảnh: Adam Jones / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

Làng quê yên bình trong thung lũng Bắc Sơn. Ảnh: Adam Jones / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

Những ngọn núi đá vôi bao quanh Bắc Sơn. Ảnh: Adam Jones / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

Những bắp ngô vàng phơi trước hiên nhà ở vùng Bắc Sơn. Ảnh: Adam Jones / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

Người dân câu cá bên dòng suối ở Lạng Sơn. Ảnh: Adam Jones / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

7. Đồng Đăng – phố biên giới

Đồng Đăng là thị trấn biên giới nổi tiếng trong câu ca dao xưa, gần cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị. Ga Đồng Đăng là điểm cuối của tuyến đường sắt Hà Nội – Đồng Đăng, đồng thời là ga liên vận quốc tế. Du khách thường kết hợp đi Đồng Đăng, tham quan khu vực cửa khẩu, chợ biên giới và mua sắm. Hãy tuân thủ các quy định khu vực biên giới và mang theo giấy tờ tùy thân.

Ga Đồng Đăng – ga cuối tuyến đường sắt Hà Nội – Đồng Đăng. Ảnh: Tycho / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

8. Văn hóa Tày, Nùng – hát then, đàn tính và lễ hội Lồng tồng

Lạng Sơn là quê hương của người Tày, Nùng, Dao, Kinh, Hoa. Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2019. Tiếng đàn tính và điệu then ngân nga trong các lễ hội, đám cưới, lễ cầu an. Đầu xuân, nhiều làng tổ chức lễ hội Lồng tồng (xuống đồng) để cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, với các trò chơi dân gian như ném còn, kéo co, đánh yến.

Lạng Sơn cũng có bề dày lịch sử lâu đời. Nhiều hiện vật khảo cổ như trống đồng được tìm thấy ở đây, cho thấy vùng đất này đã có người sinh sống từ rất sớm. Xứ Lạng còn gắn với ải Chi Lăng – nơi diễn ra những trận đánh nổi tiếng trong lịch sử chống ngoại xâm.

Trống đồng – hiện vật khảo cổ liên quan đến vùng đất Lạng Sơn. Ảnh: Gary Todd / Wikimedia Commons, CC0.

Toàn cảnh thành phố Lạng Sơn nhìn từ một ngọn đồi. Ảnh: Adam Jones / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

Núi đá vôi sừng sững bên phố xá Lạng Sơn. Ảnh: Tycho / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Mùa nào đẹp nhất để đi Lạng Sơn?

• Tháng 1 – tháng 3 (mùa xuân): mùa lễ hội, hoa đào nở, tiết trời se lạnh; lễ hội đền Kỳ Cùng, Lồng tồng.

• Tháng 6 và tháng 9–10: mùa lúa chín ở Bắc Sơn.

• Tháng 8 – tháng 9: mùa na Chi Lăng; tháng 9–10 có hồng Bảo Lâm.

• Tháng 12 – tháng 1: mùa rét, có cơ hội săn băng giá trên Mẫu Sơn (phụ thuộc thời tiết).

Cách di chuyển đến Lạng Sơn

• Ô tô, xe khách: theo cao tốc Hà Nội – Bắc Giang – Lạng Sơn, khoảng 2,5–3 giờ; có nhiều nhà xe, xe limousine từ Hà Nội.

• Tàu hỏa: tuyến Hà Nội – Đồng Đăng, dừng ga Lạng Sơn.

• Xe máy: theo quốc lộ 1A cũ hoặc quốc lộ 1B (đi Bắc Sơn).

• Di chuyển tại chỗ: taxi, xe công nghệ trong thành phố; đi Mẫu Sơn, Bắc Sơn nên thuê xe riêng hoặc xe máy.

Ẩm thực xứ Lạng

• Vịt quay lá mắc mật: vịt được nhồi lá mắc mật, quay giòn da, thơm đặc trưng.

• Lợn quay Lạng Sơn: da giòn tan, thịt thơm, thường ăn kèm bánh cuốn, bánh áp chao.

• Phở chua: món ăn độc đáo với vị chua ngọt, ăn kèm lạc rang, khoai môn chiên, thịt quay.

• Khâu nhục: thịt ba chỉ hấp cùng khoai môn, món không thể thiếu trong mâm cỗ Tày, Nùng.

• Bánh áp chao, bánh cuốn trứng, bánh ngải: các món bánh dân dã của xứ Lạng.

• Trái cây: na Chi Lăng, hồng Bảo Lâm, đào Mẫu Sơn theo mùa.

Gợi ý lịch trình Lạng Sơn 2 ngày 1 đêm

Ngày 1: Sáng từ Hà Nội đi Lạng Sơn, ăn phở chua hoặc vịt quay. Chiều tham quan động Tam Thanh, núi Tô Thị, thành nhà Mạc, động Nhị Thanh. Tối dạo chợ đêm, ngắm sông Kỳ Cùng.

Ngày 2: Sáng sớm lên Mẫu Sơn ngắm biển mây, hoặc đi đền Kỳ Cùng, Đồng Đăng. Chiều mua đặc sản rồi về Hà Nội.

Nếu có thêm 1 ngày: đi Bắc Sơn, lên đỉnh Nà Lay, ngủ homestay ở bản Quỳnh Sơn, thưởng thức ẩm thực Tày.

Lạng Sơn cho từng kiểu du khách

• Gia đình: động Tam Thanh, Nhị Thanh, đền Kỳ Cùng, ẩm thực.

• Cặp đôi: biển mây Mẫu Sơn, homestay Bắc Sơn.

• Nhiếp ảnh: mùa lúa chín Bắc Sơn, bình minh Mẫu Sơn, toàn cảnh từ thành nhà Mạc.

• Người yêu lịch sử: thành nhà Mạc, ải Chi Lăng, khu di tích khởi nghĩa Bắc Sơn.

Kinh nghiệm chụp ảnh ở Lạng Sơn

• Trong hang động: dùng chế độ chụp đêm, giữ máy chắc tay, không dùng flash làm chói nhũ đá.

• Từ đỉnh Nà Lay: chụp buổi sáng hoặc chiều muộn khi nắng xiên.

• Mẫu Sơn: đến trước bình minh để săn biển mây.

• Xin phép trước khi chụp người dân, không gian thờ tự.

Lưu ý khi du lịch Lạng Sơn

• Mùa đông rất lạnh, đặc biệt trên Mẫu Sơn; mang đủ áo ấm, găng tay.

• Đường lên Mẫu Sơn, Bắc Sơn quanh co, đi chậm khi có sương mù.

• Trong hang động, bậc đá có thể trơn, đi giày đế bám tốt.

• Khi mua sắm ở chợ biên giới, kiểm tra kỹ hàng hóa, nguồn gốc.

• Tuân thủ quy định khu vực biên giới, mang giấy tờ tùy thân.

Giá vé tham quan, giá dịch vụ và lịch lễ hội có thể thay đổi. Hãy kiểm tra thông tin mới nhất trước chuyến đi.

Nguồn ảnh

Ảnh đại diện: "Rice Paddies - Bac Son Valley, Northeast Vietnam - 10 Dec. 2013" – Hoang Giang Hai / Wikimedia Commons, CC BY 2.0. Các ảnh trong bài được ghi nguồn ngay dưới ảnh.