Nét đẹp Ninh Bình: Tràng An, cố đô Hoa Lư, Tam Cốc, Hang Múa, Bái Đính và những dòng sông giữa núi

Người ta hay gọi Ninh Bình là "Hạ Long trên cạn", nhưng vùng đất này đẹp theo một cách rất riêng. Ở đây, những dãy núi đá vôi không mọc lên từ biển mà nhô lên giữa những cánh đồng lúa, những dòng sông xanh trong uốn lượn qua hang động, những mái đền cổ ẩn mình dưới chân núi. Ngồi trên chiếc thuyền nan do người chèo bằng tay, lướt qua những hang tối, bạn sẽ hiểu vì sao Ninh Bình khiến bao du khách trong và ngoài nước say mê.

Từ ngày 1/7/2025, tỉnh Ninh Bình được hợp nhất với Hà Nam và Nam Định thành tỉnh Ninh Bình mới. Bài viết này đưa bạn qua những nét đẹp đặc trưng nhất của Ninh Bình: quần thể danh thắng Tràng An, cố đô Hoa Lư, Tam Cốc – Bích Động, Hang Múa, chùa Bái Đính, đầm Vân Long, nhà thờ đá Phát Diệm, cùng mùa đẹp, giá vé tham khảo, ẩm thực và lịch trình gợi ý.

Toàn cảnh vùng núi đá vôi, sông nước quanh Hoa Lư – Tràng An. Ảnh: Kien1980v / Wikimedia Commons, CC BY 3.0.

Quần thể danh thắng Tràng An: di sản kép đầu tiên của Việt Nam

Năm 2014, Quần thể danh thắng Tràng An được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới, là di sản hỗn hợp đầu tiên của Việt Nam và khu vực Đông Nam Á. Quần thể gồm khu du lịch sinh thái Tràng An, Tam Cốc – Bích Động, cố đô Hoa Lư và rừng đặc dụng Hoa Lư, nơi hội tụ cả giá trị địa chất, cảnh quan lẫn lịch sử, văn hóa.

1. Tràng An: ngồi thuyền xuyên qua hang động

Trải nghiệm quen thuộc nhất ở Tràng An là ngồi thuyền nan đi qua những hang xuyên thủy, những thung nước tĩnh lặng bao quanh bởi vách núi, ghé thăm các đền, phủ cổ ven sông. Mỗi thuyền có một người chèo, thường là người dân địa phương, vừa chèo vừa kể chuyện về vùng đất này.

Bến thuyền Tràng An, nơi bắt đầu hành trình xuyên hang. Ảnh: Kien1980v / Wikimedia Commons, phạm vi công cộng.

Du khách ngồi thuyền nan len giữa những dãy núi đá vôi ở Tràng An. Ảnh: Benjamin Smith / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Hiện nay có ba tuyến thuyền, mỗi tuyến mất khoảng 2–3,5 giờ, đi qua các hang như hang Sáng, hang Tối, hang Địa Linh, hang Nấu Rượu và các điểm tâm linh như đền Trình, đền Trần, phủ Khống. Một số khu vực trong Tràng An từng là bối cảnh quay bộ phim Kong: Đảo Đầu Lâu.

Thuyền nan đi qua hang Địa Linh, một trong những hang xuyên thủy ở Tràng An. Ảnh: Bùi Thế Tâm / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Không gian bên trong một hang xuyên thủy ở Tràng An. Ảnh: Benjamin Smith / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Núi đá vôi soi bóng xuống mặt nước tĩnh lặng ở Tràng An. Ảnh: Benjamin Smith / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Giá vé tham khảo: theo thông báo của đơn vị quản lý, từ ngày 1/1/2026 giá vé Tràng An là 300.000 đồng/người lớn và 150.000 đồng/trẻ em, đã gồm dịch vụ thuyền, bảo hiểm và một tuyến tham quan. Khu du lịch mở cửa khoảng 7:00–16:00 hằng ngày. Nếu muốn so sánh chi tiết giữa Tràng An và Tam Cốc, bạn có thể tham khảo bài viết "Đi thuyền Tràng An hay Tam Cốc?" trên Hotelux.

Khung cảnh bình yên của sông nước Tràng An. Ảnh: Henry Ngo / Wikimedia Commons, CC BY 3.0.

Chọn tuyến thuyền nào ở Tràng An?

Ba tuyến thuyền ở Tràng An đều đi qua cảnh quan núi đá, hang động và thung nước, chỉ khác nhau về số hang, số điểm dừng chân và thời gian. Tuyến ngắn phù hợp với người có ít thời gian hoặc đi cùng trẻ nhỏ, người lớn tuổi; tuyến dài phù hợp với người muốn khám phá nhiều hang và đền phủ hơn. Hãy hỏi nhân viên tại bến để chọn tuyến hợp với lịch trình và sức khỏe của nhóm. Thời điểm đẹp nhất để đi thuyền là buổi sáng sớm, khi mặt nước phẳng lặng, ánh nắng dịu và ít khách.

2. Cố đô Hoa Lư: kinh đô đầu tiên của nhà nước phong kiến tập quyền

Hoa Lư từng là kinh đô của Việt Nam từ năm 968 đến năm 1010, qua các triều Đinh, Tiền Lê và đầu thời Lý, trước khi vua Lý Thái Tổ dời đô ra Thăng Long. Ngày nay, du khách có thể tham quan đền thờ vua Đinh Tiên Hoàng và đền thờ vua Lê Đại Hành, với kiến trúc gỗ chạm khắc tinh xảo, nằm giữa núi non hùng vĩ.

Cổng vào khu di tích cố đô Hoa Lư. Ảnh: Kien1980v / Wikimedia Commons, phạm vi công cộng.

Kiến trúc cổ kính giữa núi non ở cố đô Hoa Lư. Ảnh: Kien1980v / Wikimedia Commons, phạm vi công cộng.

3. Tam Cốc – Bích Động: "Hạ Long trên cạn"

Tam Cốc nghĩa là "ba hang": hang Cả, hang Hai và hang Ba, nối với nhau bằng dòng sông Ngô Đồng hiền hòa. Hành trình thuyền ở Tam Cốc đi giữa những cánh đồng lúa, hai bên là núi đá vôi, rất đẹp vào mùa lúa chín. Gần đó là Bích Động, được mệnh danh là "Nam thiên đệ nhị động", với chùa Thượng, chùa Trung, chùa Hạ nép mình trên sườn núi.

Những chiếc thuyền nan chờ khách ở bến Tam Cốc. Ảnh: Ji-Elle / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Đàn trâu đầm mình dưới nước, hình ảnh bình dị ở Tam Cốc. Ảnh: Ji-Elle / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

• Mùa lúa chín Tam Cốc: khoảng cuối tháng 5 đến đầu tháng 6, cánh đồng hai bên sông nhuộm vàng, là thời điểm đẹp và đông khách nhất.

• Lưu ý: vé tham quan và vé thuyền ở Tam Cốc được tính riêng; hãy hỏi rõ giá tại quầy vé.

Cố Viên Lầu, một điểm dừng chân giữa núi non vùng Tam Cốc. Ảnh: Tho nau / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

4. Hang Múa: ngắm toàn cảnh Tam Cốc từ trên cao

Muốn có tấm ảnh "đỉnh" nhất ở Ninh Bình, bạn hãy leo Hang Múa. Con đường khoảng 500 bậc đá uốn lượn theo sống núi, dẫn lên đỉnh núi Ngọa Long, nơi có tượng rồng đá và chòi nghỉ. Từ trên đỉnh, bạn có thể phóng tầm mắt ngắm dòng sông Ngô Đồng uốn khúc, những cánh đồng lúa và dãy núi trùng điệp của Tam Cốc.

Khung cảnh nhìn từ đỉnh núi Ngọa Long, Hang Múa. Ảnh: Eila Lifflander / Wikimedia Commons, CC0.

• Nên leo vào sáng sớm hoặc chiều muộn để tránh nắng và ngắm hoàng hôn.

• Mang giày đế bám, nước uống; bậc đá dốc và có đoạn hẹp.

• Vào mùa hè, đầm sen dưới chân núi nở rộ, rất đẹp để chụp ảnh.

5. Chùa Bái Đính: quần thể tâm linh nổi tiếng

Chùa Bái Đính là quần thể chùa quy mô lớn, nổi tiếng với nhiều công trình đồ sộ: điện Pháp Chủ, điện Tam Thế, gác chuông, bảo tháp và hành lang La Hán với hàng trăm pho tượng đá. Đây là điểm đến hành hương thu hút rất đông người, đặc biệt vào dịp đầu xuân.

Điện Pháp Chủ, một trong những công trình lớn của chùa Bái Đính. Ảnh: Bùi Thế Tâm / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Gác chuông chùa Bái Đính. Ảnh: Bùi Thế Tâm / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Rồng đá ở bậc thềm điện Tam Thế, chùa Bái Đính. Ảnh: Bùi Thế Tâm / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Tượng Phật bằng đồng uy nghiêm trong chùa Bái Đính. Ảnh: Bùi Thế Tâm / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Khu chùa rất rộng; bạn có thể đi xe điện từ bãi đỗ xe vào khu chùa. Vào cửa chùa không thu phí, nhưng một số dịch vụ như xe điện được tính riêng. Hãy ăn mặc lịch sự, giữ trật tự và không đặt tiền lễ tùy tiện lên tượng.

6. Đầm Vân Long: yên bình giữa khu bảo tồn đất ngập nước

Nếu Tràng An và Tam Cốc đông vui, thì Vân Long lại yên tĩnh lạ thường. Đây là khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước, nơi sinh sống của loài voọc mông trắng quý hiếm và nhiều loài chim. Ngồi thuyền nan lướt trên mặt đầm, ngắm núi đá soi bóng, bạn sẽ có những phút giây thư thái thực sự.

Thuyền nan chở du khách trên đầm Vân Long. Ảnh: JakobHosp / Wikimedia Commons, CC BY 4.0.

Hoàng hôn rực rỡ trên đầm Vân Long. Ảnh: Hòa Nguyễn / Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

7. Nhà thờ đá Phát Diệm

Nhà thờ đá Phát Diệm ở vùng Kim Sơn được xây dựng vào cuối thế kỷ XIX, là quần thể kiến trúc độc đáo kết hợp giữa nhà thờ Công giáo và phong cách đình chùa truyền thống Việt Nam, với những khối đá lớn và cột gỗ lim chạm khắc tinh xảo. Đây là điểm đến rất đáng ghé nếu bạn yêu kiến trúc và lịch sử.

Nhà thờ đá Phát Diệm với kiến trúc kết hợp Đông – Tây độc đáo. Ảnh: Hoangvantoanajc / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Kiến trúc đá và mái cong đặc trưng của quần thể Phát Diệm. Ảnh: Thỏ nâu / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

8. Vườn quốc gia Cúc Phương

Cúc Phương là vườn quốc gia đầu tiên của Việt Nam, thành lập năm 1962, với rừng nguyên sinh, cây cổ thụ nghìn năm, hang động tiền sử và trung tâm cứu hộ linh trưởng. Đây là lựa chọn tuyệt vời cho gia đình có trẻ nhỏ muốn khám phá thiên nhiên, hoặc những ai thích đi bộ trong rừng. Mùa bướm ở Cúc Phương, khoảng tháng 4–5, là thời điểm rất đặc biệt.

Lễ hội đặc sắc ở Ninh Bình

• Lễ hội chùa Bái Đính: diễn ra vào dịp đầu xuân, thu hút rất đông người dân hành hương cầu an.

• Lễ hội Tràng An: tổ chức vào dịp đầu năm âm lịch, có nghi lễ rước nước, tế lễ tại các đền trong quần thể.

• Lễ hội cố đô Hoa Lư: thường diễn ra vào khoảng tháng 3 âm lịch, tưởng nhớ công lao của vua Đinh Tiên Hoàng, vua Lê Đại Hành, với nhiều trò chơi dân gian, rước kiệu.

Nếu đi vào mùa lễ hội, bạn nên xuất phát sớm, đặt phòng trước và chuẩn bị tinh thần cho cảnh đông đúc.

Ninh Bình cho từng kiểu du khách

• Gia đình có trẻ nhỏ: đi thuyền Tràng An tuyến ngắn, thăm cố đô Hoa Lư, vườn quốc gia Cúc Phương với khu cứu hộ động vật; tránh leo Hang Múa vào giữa trưa.

• Người lớn tuổi: ưu tiên chùa Bái Đính (có xe điện), đi thuyền Tam Cốc, đầm Vân Long; hạn chế leo nhiều bậc đá.

• Cặp đôi, nhóm bạn trẻ: leo Hang Múa ngắm hoàng hôn, đạp xe quanh Tam Cốc, ở homestay giữa cánh đồng, chụp ảnh mùa lúa chín.

• Người yêu văn hóa, lịch sử: dành nhiều thời gian cho Hoa Lư, nhà thờ đá Phát Diệm và các đền, phủ trong quần thể Tràng An.

Chi phí tham khảo

• Di chuyển Hà Nội – Ninh Bình: xe khách, limousine khoảng vài trăm nghìn đồng/lượt; tàu hỏa giá tùy loại ghế.

• Vé Tràng An: 300.000 đồng/người lớn, 150.000 đồng/trẻ em (từ 1/1/2026).

• Các điểm khác: Tam Cốc, Hang Múa, Vân Long đều có vé tham quan và vé thuyền riêng, thường ở mức vài chục đến vài trăm nghìn đồng.

• Lưu trú: homestay ở Tam Cốc từ vài trăm nghìn đồng/đêm; resort, khách sạn cao cấp giá đa dạng.

• Thuê xe đạp, xe máy: rất phổ biến ở Tam Cốc, giá phải chăng.

Kinh nghiệm chụp ảnh đẹp ở Ninh Bình

• Tràng An: chụp từ thuyền khi đi qua cửa hang, tận dụng ánh sáng cửa hang để có ảnh ngược sáng đẹp.

• Hang Múa: góc chụp từ chòi nghỉ trên đỉnh nhìn xuống sông Ngô Đồng; đẹp nhất lúc bình minh và hoàng hôn.

• Tam Cốc: mùa lúa chín, chọn góc có thuyền đi giữa hai bên đồng lúa vàng.

• Trang phục: áo dài, váy trắng, đỏ, vàng rất nổi bật trên nền núi đá xanh.

Kết hợp Ninh Bình với Hà Nội và vịnh Hạ Long

Ninh Bình nằm gần Hà Nội, nên rất dễ kết hợp thành một hành trình miền Bắc trọn vẹn: vài ngày khám phá Hà Nội, một đến hai ngày ở Ninh Bình, rồi ra vịnh Hạ Long, Lan Hạ đi du thuyền. Nếu bạn yêu những chuyến đi thuyền giữa núi đá vôi ở Tràng An, Tam Cốc, thì một chuyến du thuyền ngủ đêm trên vịnh sẽ cho bạn trải nghiệm tương tự nhưng ở quy mô lớn hơn, giữa biển và hàng nghìn hòn đảo đá vôi. Nhiều du thuyền có dịch vụ xe đưa đón từ Hà Nội, rất thuận tiện cho lịch trình kết hợp.

Ninh Bình đẹp nhất vào mùa nào?

• Tháng 1–3: mùa lễ hội đầu xuân (chùa Bái Đính, Tràng An, Hoa Lư); trời se lạnh, có mưa phùn.

• Cuối tháng 5 – đầu tháng 6: mùa lúa chín Tam Cốc, đẹp nhất trong năm.

• Tháng 5–7: mùa sen nở ở đầm sen Hang Múa, Tràng An; trời nóng, nên tham quan sớm.

• Tháng 9–11: trời thu mát mẻ, ít đông, rất hợp đi thuyền, leo núi.

Gợi ý lịch trình 2 ngày 1 đêm

• Ngày 1: từ Hà Nội đi Ninh Bình (khoảng 1,5–2 giờ theo cao tốc); sáng thăm cố đô Hoa Lư; chiều đi thuyền Tràng An; tối nghỉ ở homestay khu Tam Cốc.

• Ngày 2: sáng sớm leo Hang Múa ngắm bình minh; đi thuyền Tam Cốc hoặc đầm Vân Long; chiều viếng chùa Bái Đính rồi về Hà Nội.

Nếu có 3 ngày, hãy dành thêm thời gian cho nhà thờ đá Phát Diệm và vườn quốc gia Cúc Phương.

Ăn gì ở Ninh Bình?

• Dê núi: đặc sản nổi tiếng, chế biến thành tái chanh, nướng, hấp.

• Cơm cháy: giòn tan, ăn với nước sốt thịt bò hoặc tim cật.

• Gỏi cá nhệch, miến lươn, ốc núi.

Lưu ý khi du lịch Ninh Bình

• Mặc áo phao khi đi thuyền, ngồi yên, không thò tay ra ngoài khi qua hang thấp.

• Mang nón, kem chống nắng, nước uống; thuyền không có mái che.

• Có thể gửi tiền "bồi dưỡng" người chèo thuyền nếu hài lòng, nhưng không bắt buộc.

• Đặt phòng sớm vào mùa lúa chín, dịp lễ hội đầu năm và cuối tuần.

Giá vé và giờ mở cửa có thể thay đổi theo thông báo của các đơn vị quản lý. Hãy kiểm tra lại trước chuyến đi.

Nguồn ảnh

Ảnh đại diện: "Lying Dragon (Unsplash)" – Eila Lifflander / Wikimedia Commons, CC0. Các ảnh trong bài được ghi nguồn ngay dưới ảnh.