Nét đẹp Hà Tiên: lăng Mạc Cửu, Đông Hồ, Thạch Động, biển Mũi Nai và thập cảnh xưa

Nằm ở tận cùng phía tây nam của Tổ quốc, giáp biên giới Campuchia, Hà Tiên là vùng đất hội tụ đủ núi, biển, sông, hồ, hang động và đảo. Từ thế kỷ XVIII, danh sĩ Mạc Thiên Tích đã ca ngợi vẻ đẹp nơi đây qua "Hà Tiên thập cảnh" – mười cảnh đẹp nổi tiếng như Đông Hồ ấn nguyệt, Thạch Động thôn vân, Bình San điệp thúy. Ngày nay, Hà Tiên vẫn giữ nét trầm mặc của một thương cảng xưa, với phố thị cổ, những ngôi chùa, lăng mộ họ Mạc và những bãi biển yên bình.

Từ ngày 1/7/2025, tỉnh Kiên Giang được hợp nhất vào tỉnh An Giang, nên Hà Tiên hiện thuộc tỉnh An Giang. Bài viết này đưa bạn qua những nét đẹp đặc trưng nhất của Hà Tiên: phố thị cổ, lăng Mạc Cửu và núi Bình San, Đông Hồ, núi Tô Châu, chùa Phù Dung, chùa Tam Bảo, Thạch Động, núi Đá Dựng, biển Mũi Nai, Núi Đèn và cảng cá, kèm kinh nghiệm, mùa đẹp, lịch trình và gợi ý đi tiếp Phú Quốc.

Phố thị Hà Tiên bên dòng sông Giang Thành. Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Hà Tiên: thương cảng xưa và "thập cảnh" nổi tiếng

Hà Tiên được khai phá từ cuối thế kỷ XVII, khi Mạc Cửu – một người Hoa – đến đây lập nghiệp, xây dựng thương cảng sầm uất và sau đó dâng vùng đất cho chúa Nguyễn. Con trai ông là Mạc Thiên Tích tiếp tục phát triển Hà Tiên thành trung tâm văn hóa, lập "Chiêu Anh Các" quy tụ nhiều văn nhân. Những dãy nhà phố cổ, những ngôi chùa, đền thờ còn lại hôm nay là dấu tích của thời kỳ vàng son ấy.

Dãy nhà phố cổ mang dấu ấn thương cảng xưa. Ảnh: Sgnpkd / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Chợ Hà Tiên, nơi bày bán hải sản và đặc sản. Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Buổi tối, chợ đêm Hà Tiên bên bờ sông nhộn nhịp với các món hải sản nướng, ốc, ghẹ và đặc sản vùng biên, là nơi du khách thưởng thức ẩm thực địa phương với giá khá mềm.

1. Lăng Mạc Cửu và núi Bình San

Lăng Mạc Cửu nằm trên núi Bình San (còn gọi là núi Lăng), là khu lăng mộ của dòng họ Mạc – những người có công khai phá Hà Tiên. Khu di tích gồm lăng mộ Mạc Cửu, mộ các thành viên dòng họ, đền thờ họ Mạc dưới chân núi và hồ sen xanh mát. "Bình San điệp thúy" – núi Bình San xanh biếc từng lớp – chính là một trong mười cảnh đẹp của Hà Tiên.

Lăng Mạc Cửu trên núi Bình San. Ảnh: Kien Mike / Wikimedia Commons, phạm vi công cộng.

Đền thờ họ Mạc dưới chân núi. Ảnh: Thuydaonguyen / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Hồ sen xanh mát trong khu di tích. Ảnh: Thuydaonguyen / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Hồ sen soi bóng mây trời ở Hà Tiên. Ảnh: Trương Thành Ý / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Khu di tích mở cửa tự do, không thu phí. Hãy giữ trật tự, ăn mặc lịch sự khi tham quan.

2. Đông Hồ và núi Tô Châu

Đông Hồ là một đầm nước lớn nằm ở phía đông thị xã, được bao bọc bởi núi Tô Châu và dãy Ngũ Hổ. "Đông Hồ ấn nguyệt" – trăng in mặt hồ Đông – là một trong những cảnh đẹp nổi tiếng nhất, đẹp nhất vào những đêm trăng rằm. Núi Tô Châu bên kia hồ có đường lên đỉnh, từ đó ngắm toàn cảnh Hà Tiên, biển và cửa sông.

Đông Hồ phẳng lặng, nơi có cảnh Đông Hồ ấn nguyệt. Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Núi Tô Châu bên bờ biển Hà Tiên. Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Núi Tô Châu nhìn từ phía thị xã. Ảnh: Trương Thành Ý / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Tịnh xá Ngọc Đăng bên Đông Hồ. Ảnh: Trương Thành Ý / Wikimedia Commons, CC BY 4.0.

3. Chùa Phù Dung và chùa Tam Bảo

Chùa Phù Dung nằm dưới chân núi Bình San, gắn với câu chuyện tình của Mạc Thiên Tích và bà Nguyễn Thị Xuân. Chùa có kiến trúc cổ kính, nhiều tượng Phật và khung cảnh thanh tịnh. Chùa Tam Bảo do Mạc Cửu xây dựng từ đầu thế kỷ XVIII, là một trong những ngôi chùa cổ nhất Hà Tiên, gắn với cảnh "Tiêu Tự thần chung" (tiếng chuông chùa Tiêu buổi sớm).

Một ngôi chùa cổ trong phố thị Hà Tiên. Ảnh: The exiler / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Chùa Tam Bảo, một trong những ngôi chùa cổ nhất Hà Tiên. Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

4. Thạch Động và núi Đá Dựng: kỳ quan hang động

Thạch Động là một khối núi đá vôi lớn nằm cách trung tâm khoảng 3–4 km, bên trong có nhiều hang động thông nhau, thờ Phật và Quan Âm. "Thạch Động thôn vân" – núi đá nuốt mây – là một trong mười cảnh đẹp của Hà Tiên. Leo lên đỉnh, du khách có thể ngắm đồng ruộng và biên giới xa xa. Gần đó, núi Đá Dựng là quần thể núi đá vôi với nhiều hang động lớn nhỏ, nhũ đá đẹp và những truyền thuyết thú vị.

Núi Đá Dựng với vách đá vôi sừng sững. Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Bên trong một hang động ở núi Đá Dựng. Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Lưu ý: đường vào hang có thể trơn và tối, nên mang giày bám tốt, đèn pin và đi cùng người quen đường.

5. Biển Mũi Nai và Núi Đèn

Mũi Nai là bãi biển nổi tiếng nhất Hà Tiên, cách trung tâm khoảng 5 km. Bãi biển thoải, sóng êm, nước khá trong, bao quanh là đồi núi xanh. Du khách có thể tắm biển, ăn hải sản, ngắm hoàng hôn trên biển – "Lộc Trĩ thôn cư" (xóm dân ở mũi Nai) cũng là một trong mười cảnh đẹp xưa. Trên Núi Đèn gần đó có ngọn hải đăng và đài quan sát, từ đây có thể ngắm biển và đảo Phú Quốc xa xa vào ngày trời trong.

Mũi Nai, bãi biển nổi tiếng nhất Hà Tiên. Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Bãi biển trong khu du lịch Mũi Nai. Ảnh: Trương Thành Ý / Wikimedia Commons, CC BY 4.0.

Thuyền đánh cá neo đậu gần Mũi Nai. Ảnh: Trương Thành Ý / Wikimedia Commons, CC BY 4.0.

Bãi cát và hàng cây xanh ở Mũi Nai. Ảnh: Trương Thành Ý / Wikimedia Commons, CC BY 4.0.

Một góc biển Mũi Nai yên bình. Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Núi Đèn nhìn ra biển Hà Tiên. Ảnh: Trương Thành Ý / Wikimedia Commons, CC BY 4.0.

6. Cảng cá và bãi biển Hà Tiên

Hà Tiên là cửa ngõ biển của miền Tây với cảng cá nhộn nhịp và cảng tàu đi Phú Quốc. Buổi sáng, những chiếc thuyền đánh cá cập bến mang về tôm, cá, ghẹ tươi rói, tạo nên khung cảnh lao động rất sinh động.

Cảng cá Hà Tiên nhộn nhịp. Ảnh: Nhâm Tỵ / Wikimedia Commons, phạm vi công cộng.

Một bãi biển ở Hà Tiên. Ảnh: Soncdcp / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Đi tiếp Hòn Chông, quần đảo Hải Tặc và Phú Quốc

Từ Hà Tiên, du khách có thể đi về phía nam đến Hòn Chông với hòn Phụ Tử, bãi Dương, chùa Hang; đi tàu ra quần đảo Hải Tặc hoang sơ để tắm biển, câu cá, cắm trại; hoặc đi tàu cao tốc, phà sang đảo Phú Quốc chỉ trong khoảng hơn 1 giờ, kết hợp thành hành trình "Hà Tiên – Phú Quốc" rất hấp dẫn.

Hà Tiên đẹp nhất vào mùa nào?

• Khoảng tháng 12 đến tháng 4: mùa khô, trời nắng đẹp, biển êm, rất hợp tắm biển, đi đảo.

• Khoảng tháng 5 đến tháng 11: mùa mưa, có thể có gió mùa tây nam làm biển động, một số chuyến tàu ra đảo có thể tạm ngừng.

Di chuyển đến và trong Hà Tiên

Hà Tiên cách TP.HCM khoảng 340 km; du khách có thể đi xe khách giường nằm, limousine khoảng 7–8 giờ, hoặc bay đến Rạch Giá, Phú Quốc rồi đi tiếp bằng xe, tàu. Trong thị xã, thuê xe máy (khoảng 120.000–150.000 đồng/ngày) là cách tiện nhất để đi các điểm tham quan.

Gợi ý lịch trình 2 ngày 1 đêm

• Ngày 1: phố thị, chợ Hà Tiên, lăng Mạc Cửu, chùa Phù Dung, chùa Tam Bảo; chiều tắm biển Mũi Nai, ngắm hoàng hôn; tối dạo chợ đêm.

• Ngày 2: Thạch Động, núi Đá Dựng, Đông Hồ, núi Tô Châu; chiều đi tàu sang Phú Quốc hoặc về lại TP.HCM.

Đi Hà Tiên với từng kiểu du khách

• Người yêu lịch sử, văn hóa: lăng Mạc Cửu, đền thờ họ Mạc, chùa cổ, "Hà Tiên thập cảnh".

• Gia đình: tắm biển Mũi Nai, ăn hải sản, dạo chợ đêm.

• Người thích phiêu lưu: khám phá hang động núi Đá Dựng, Thạch Động, cắm trại ở quần đảo Hải Tặc.

• Người lớn tuổi: tham quan các điểm trong thị xã, đi xe thay vì leo núi, nghỉ ngơi buổi trưa.

Chi phí tham khảo

Hà Tiên có chi phí khá rẻ. Khách sạn, nhà nghỉ có giá khoảng 200.000–500.000 đồng mỗi đêm; một bữa ăn bình dân khoảng 30.000–70.000 đồng/người; hải sản ở chợ đêm có giá mềm. Nhiều điểm tham quan không thu phí hoặc có vé rẻ.

Ăn gì ở Hà Tiên?

• Bún kèn: món bún đặc trưng với nước cốt dừa và cá, chỉ có ở Hà Tiên.

• Hải sản tươi: ghẹ, tôm tít, mực, ốc, cá nướng ở chợ đêm.

• Cháo cá, bánh canh cá: món sáng quen thuộc.

• Xôi xiêm, bánh bò thốt nốt: món ngọt vùng biên.

• Quà mang về: nước mắm, khô cá, mực khô, hạt tiêu.

"Hà Tiên thập cảnh": mười cảnh đẹp nổi tiếng

Năm 1736, Mạc Thiên Tích cùng các văn nhân trong Chiêu Anh Các sáng tác tập thơ vịnh mười cảnh đẹp của Hà Tiên, trở thành niềm tự hào của vùng đất này. Mười cảnh gồm:

• Kim Dự lan đào: đảo Kim Dự chắn sóng.

• Bình San điệp thúy: núi Bình San xanh biếc.

• Tiêu Tự thần chung: tiếng chuông sớm chùa Tiêu.

• Giang Thành dạ cổ: tiếng trống đêm ở Giang Thành.

• Thạch Động thôn vân: Thạch Động nuốt mây.

• Châu Nham lạc lộ: cò đậu trên núi Châu Nham.

• Đông Hồ ấn nguyệt: trăng in mặt hồ Đông.

• Nam Phố trừng ba: sóng lặng ở Nam Phố.

• Lộc Trĩ thôn cư: xóm dân ở Mũi Nai.

• Lư Khê nhàn điếu: câu cá thong dong ở Lư Khê.

Nhiều cảnh nay đã thay đổi theo thời gian, nhưng đi tìm lại dấu tích "thập cảnh" vẫn là hành trình thú vị cho những ai yêu văn hóa, lịch sử.

Nơi giao thoa văn hóa Việt – Hoa – Khmer

Hà Tiên là nơi sinh sống lâu đời của cộng đồng người Việt, Hoa và Khmer. Sự giao thoa ấy thể hiện qua kiến trúc chùa chiền, lăng mộ, qua ẩm thực như bún kèn, bánh canh, các món từ đường thốt nốt, và qua những lễ hội truyền thống của mỗi dân tộc. Dạo quanh phố thị, bạn sẽ thấy những ngôi chùa Hoa, chùa Khmer và đình làng Việt nằm gần nhau, tạo nên một Hà Tiên đa sắc màu.

Cửa khẩu Xà Xía và vùng biên

Cách trung tâm Hà Tiên khoảng 7 km là cửa khẩu quốc tế Hà Tiên (Xà Xía), cửa ngõ sang Campuchia. Nhiều du khách kết hợp tham quan khu vực cửa khẩu, chợ biên giới và mua sắm một số mặt hàng. Nếu có ý định xuất cảnh, hãy chuẩn bị hộ chiếu và tìm hiểu kỹ quy định hiện hành.

Nên ở khu vực nào khi đến Hà Tiên?

• Trung tâm, gần chợ và bờ sông: tiện đi chợ đêm, cảng tàu Phú Quốc và các điểm di tích.

• Khu Mũi Nai: gần biển, yên tĩnh, ngắm hoàng hôn đẹp.

• Hòn Chông, Kiên Lương: nếu muốn kết hợp khám phá biển đảo phía nam.

Mẹo chụp ảnh đẹp ở Hà Tiên

• Hoàng hôn ở Mũi Nai, Núi Đèn; trăng rằm trên Đông Hồ.

• Chụp phố thị cổ vào buổi sáng khi nắng dịu.

• Hồ sen ở khu lăng Mạc Cửu đẹp nhất vào mùa sen nở.

• Cảng cá sôi động nhất vào sáng sớm.

Lưu ý khi du lịch Hà Tiên

• Hà Tiên là vùng biên giới, mang theo giấy tờ tùy thân khi đi lại.

• Kiểm tra lịch tàu, thời tiết trước khi đi Phú Quốc, quần đảo Hải Tặc.

• Mang giày bám tốt, đèn pin khi vào hang động.

• Ăn mặc lịch sự ở chùa, lăng mộ; hỏi giá trước khi ăn hải sản.

Giá vé, giờ mở cửa và lịch hoạt động có thể thay đổi. Hãy kiểm tra thông tin mới nhất trước chuyến đi.

Nguồn ảnh

Ảnh đại diện: "Mũi Nai" – Bùi Thụy Đào Nguyên / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0. Các ảnh trong bài được ghi nguồn ngay dưới ảnh.