Nét đẹp Châu Đốc: Miếu Bà Chúa Xứ, núi Sam, làng bè, làng Chăm và rừng tràm Trà Sư

Nằm bên dòng sông Hậu, sát biên giới Campuchia, Châu Đốc là vùng đất của những điều linh thiêng và thơ mộng. Nơi đây có Miếu Bà Chúa Xứ núi Sam – điểm hành hương nổi tiếng bậc nhất Nam Bộ, có những làng bè nuôi cá trên sông, những làng Chăm với thánh đường Hồi giáo mái vòm, và không xa là rừng tràm Trà Sư xanh mướt mùa nước nổi. Mỗi năm, hàng triệu lượt khách tìm về Châu Đốc để cầu an, khám phá văn hóa Kinh – Hoa – Khmer – Chăm và thưởng thức đặc sản mắm, bún cá, đường thốt nốt.

Từ ngày 1/7/2025, tỉnh Kiên Giang được hợp nhất vào tỉnh An Giang, nên Châu Đốc vẫn thuộc tỉnh An Giang mới (trung tâm hành chính đặt tại Rạch Giá). Bài viết này đưa bạn qua những nét đẹp đặc trưng nhất của Châu Đốc: Miếu Bà Chúa Xứ, núi Sam, Tây An cổ tự, lăng Thoại Ngọc Hầu, làng bè và chợ Châu Đốc, làng Chăm Châu Giang, rừng tràm Trà Sư và những hàng thốt nốt vùng Bảy Núi, kèm mùa đẹp, lịch trình và kinh nghiệm cho từng kiểu du khách.

Dòng sông Hậu hiền hòa chảy qua Châu Đốc. Ảnh: Vyacheslav Argenberg / Wikimedia Commons, CC BY 4.0.

Châu Đốc: miền biên viễn bên dòng sông Hậu

Châu Đốc từng là vùng đất biên viễn quan trọng từ thời các chúa Nguyễn, gắn với công cuộc khai phá của Thoại Ngọc Hầu và việc đào kênh Vĩnh Tế nối Châu Đốc với Hà Tiên. Thành phố nằm ở ngã ba sông Hậu và sông Châu Đốc, phía sau là núi Sam và xa hơn là dãy Thất Sơn (Bảy Núi). Sự giao thoa của bốn dân tộc Kinh, Hoa, Khmer, Chăm tạo nên một Châu Đốc đa sắc màu, từ kiến trúc, tín ngưỡng đến ẩm thực.

1. Miếu Bà Chúa Xứ núi Sam

Nằm dưới chân núi Sam, cách trung tâm Châu Đốc khoảng 5 km, Miếu Bà Chúa Xứ là một trong những điểm hành hương linh thiêng nhất Nam Bộ. Miếu có kiến trúc hình chữ "quốc" với mái ngói xanh nhiều tầng, lầu vọng, chạm khắc tinh xảo. Bên trong thờ tượng Bà Chúa Xứ được người dân tôn kính, cầu mong bình an, may mắn, làm ăn thuận lợi.

Miếu Bà Chúa Xứ núi Sam với mái ngói xanh nhiều tầng. Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Cổng vào Miếu Bà Chúa Xứ. Ảnh: Jean-Pierre Dalbéra / Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Du khách thành kính dâng lễ trong miếu. Ảnh: Jean-Pierre Dalbéra / Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Miếu Bà Chúa Xứ lung linh ánh đèn về đêm. Ảnh: Bem photography / Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam diễn ra từ khoảng ngày 23 đến 27 tháng 4 âm lịch hằng năm, với các nghi thức tắm Bà, thay y, túc yết, xây chầu, hát bội… và đã được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Dịp đầu năm và lễ vía, miếu rất đông; hãy đi sớm, cẩn thận tư trang và chỉ mua lễ vật ở nơi niêm yết giá rõ ràng.

2. Núi Sam – ngắm đồng bằng từ trên cao

Cao khoảng 284 m, núi Sam nổi lên giữa đồng bằng với nhiều chùa, miếu, lăng mộ trải từ chân lên đỉnh, nổi tiếng nhất là chùa Hang (Phước Điền tự). Du khách có thể đi bộ theo bậc đá, đi xe máy lên đỉnh hoặc đi cáp treo. Từ đỉnh núi, bạn sẽ thấy cánh đồng lúa bát ngát, kênh Vĩnh Tế thẳng tắp và đất Campuchia phía xa, đặc biệt đẹp vào lúc hoàng hôn khi mặt trời lặn trên đồng ruộng.

Núi Sam với những ngôi chùa, miếu dưới chân núi. Ảnh: Jean-Pierre Dalbéra / Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Đồng bằng mênh mông nhìn từ đỉnh núi Sam. Ảnh: McKay Savage / Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Khu vực chùa Hang trên sườn núi Sam. Ảnh: trungydang / Wikimedia Commons, CC BY 3.0.

Hoàng hôn buông xuống cánh đồng nhìn từ núi Sam. Ảnh: Vyacheslav Argenberg / Wikimedia Commons, CC BY 4.0.

3. Tây An cổ tự và lăng Thoại Ngọc Hầu

Đối diện Miếu Bà là Tây An cổ tự, được xây dựng từ năm 1847, nổi bật với kiến trúc kết hợp Việt – Ấn độc đáo: mái vòm hình củ hành, tháp nhiều tầng, cùng hàng trăm pho tượng bằng gỗ, đá. Trong sân chùa có tượng voi trắng, voi đen – những hình ảnh gắn với truyền thuyết Phật giáo.

Cổng tam quan Tây An cổ tự. Ảnh: Phương Huy / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Bảo tháp và tượng voi trắng ở Tây An cổ tự. Ảnh: Phương Huy / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Kiến trúc Việt – Ấn độc đáo của Tây An cổ tự. Ảnh: Phương Huy / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Gần đó, lăng Thoại Ngọc Hầu là nơi an nghỉ của Thoại Ngọc Hầu (Nguyễn Văn Thoại) – người có công lớn trong việc khai phá vùng đất An Giang, chỉ huy đào kênh Vĩnh Tế. Lăng được xây bằng đá ong, có bậc thềm rộng, khung cảnh trang nghiêm. Tham quan các chùa, lăng ở núi Sam đều không thu phí vào cửa; hãy ăn mặc lịch sự khi vào nơi thờ tự.

4. Làng bè và chợ Châu Đốc

Trên sông Hậu và sông Châu Đốc, làng bè với hàng trăm nhà bè nuôi cá nối nhau là hình ảnh đặc trưng của Châu Đốc. Người dân sống ngay trên bè, bên dưới là lồng nuôi cá basa, cá lóc, cá điêu hồng. Du khách có thể thuê xuồng đi dạo làng bè, xem cho cá ăn, ghé thăm cuộc sống thường ngày của người dân sông nước. Buổi sáng sớm, cảnh ghe xuồng tấp nập trên sông rất sinh động.

Nhà bè nuôi cá trên sông ở Châu Đốc. Ảnh: Vyacheslav Argenberg / Wikimedia Commons, CC BY 4.0.

Những ngôi nhà ven sông Hậu ở Châu Đốc. Ảnh: Vyacheslav Argenberg / Wikimedia Commons, CC BY 4.0.

Chợ Châu Đốc nổi tiếng với các loại mắm: mắm cá linh, mắm cá sặc, mắm thái, mắm cá lóc… được bày bán la liệt, là món quà được nhiều du khách mua về. Ngoài ra chợ còn có đường thốt nốt, khô cá, trái cây, hàng hóa từ vùng biên.

Khu chợ Châu Đốc nhộn nhịp. Ảnh: trungydang / Wikimedia Commons, CC BY 3.0.

5. Làng Chăm Châu Giang và thánh đường Hồi giáo

Bên kia sông Hậu, làng Chăm Châu Giang là nơi sinh sống của cộng đồng người Chăm theo đạo Hồi. Đi đò qua sông, du khách sẽ thấy những thánh đường Hồi giáo (masjid) với mái vòm, tháp nhọn, những ngôi nhà sàn và nghề dệt thổ cẩm truyền thống. Khi vào thánh đường, hãy ăn mặc kín đáo, cởi giày, không vào khu vực cầu nguyện khi chưa được phép và tránh các giờ hành lễ.

Sân trong một thánh đường Hồi giáo ở vùng Châu Đốc. Ảnh: Rob White / Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

6. Rừng tràm Trà Sư – mùa nước nổi xanh mướt

Cách trung tâm Châu Đốc khoảng 25–30 km, rừng tràm Trà Sư là khu rừng ngập nước tiêu biểu của vùng Tây Nam Bộ với diện tích rộng hàng trăm ha. Mặt nước phủ kín bèo tấm xanh mướt như tấm thảm, hai bên là hàng tràm thẳng tắp, chim cò bay rợp trời. Du khách ngồi xuồng máy vào sâu trong rừng, sau đó chuyển sang xuồng chèo len lỏi dưới tán tràm, đi bộ trên cây cầu tre dài và leo tháp quan sát ngắm toàn cảnh rừng.

Những chiếc xuồng chờ khách ở rừng tràm Trà Sư. Ảnh: Tran Anh Khoa (zorrotran) / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

Du khách đi xuồng len lỏi dưới tán tràm. Ảnh: Tran Anh Khoa (zorrotran) / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

Toàn cảnh rừng tràm Trà Sư nhìn từ trên cao. Ảnh: trungydang / Wikimedia Commons, CC BY 3.0.

Cây cầu dẫn vào rừng tràm Trà Sư. Ảnh: trungydang / Wikimedia Commons, CC BY 3.0.

Rừng tràm Trà Sư mênh mông mùa nước nổi. Ảnh: trungydang / Wikimedia Commons, CC BY 3.0.

Thời điểm đẹp nhất là mùa nước nổi, khoảng tháng 8 đến tháng 11, khi nước dâng cao và bèo phủ kín mặt kênh. Vé vào cổng, xuồng máy, xuồng chèo và tháp quan sát được tính riêng; nên hỏi giá tại quầy vé và đi theo nhóm để tiết kiệm chi phí thuê xuồng. Hãy mặc áo phao, mang kem chống muỗi, mũ nón.

7. Thốt nốt vùng Bảy Núi và những điểm lân cận

Trên đường từ Châu Đốc đến Tịnh Biên, Tri Tôn, du khách sẽ gặp những hàng cây thốt nốt cao vút giữa đồng lúa – hình ảnh đặc trưng của vùng Bảy Núi và đồng bào Khmer. Người dân leo cây lấy nước thốt nốt, nấu thành đường thốt nốt thơm ngọt, làm bánh bò thốt nốt, trái thốt nốt dùng làm nước giải khát rất mát.

Hàng thốt nốt soi bóng trên cánh đồng An Giang. Ảnh: minhphuc_99kdd / Wikimedia Commons, phạm vi công cộng.

Chùm trái thốt nốt – đặc sản vùng Bảy Núi. Ảnh: Bùi Thụy Đào Nguyên / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Nếu có thêm thời gian, bạn có thể đi núi Cấm (Thiên Cấm Sơn) – ngọn núi cao nhất vùng Bảy Núi với tượng Phật Di Lặc lớn, hồ Thủy Liêm và khí hậu mát mẻ; hồ Tà Pạ nước xanh ngọc giữa núi đá ở Tri Tôn; hoặc chợ biên giới Tịnh Biên với nhiều hàng hóa đa dạng.

Châu Đốc đẹp nhất vào mùa nào?

• Khoảng tháng 8 đến tháng 11: mùa nước nổi, rừng tràm Trà Sư đẹp nhất, nhiều đặc sản như cá linh, bông điên điển.

• Khoảng tháng 12 đến tháng 4: mùa khô, trời nắng ráo, thuận tiện leo núi; đầu năm là mùa hành hương.

• Tháng 4 âm lịch: lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam, rất đông vui nhưng cũng rất đông khách.

Di chuyển đến và trong Châu Đốc

Từ TP.HCM đến Châu Đốc khoảng 250 km, đi xe khách giường nằm hoặc limousine mất khoảng 5–6 giờ. Du khách cũng có thể bay đến Cần Thơ hoặc Rạch Giá rồi đi tiếp bằng xe. Trong thành phố, bạn có thể đi xe ôm, xe công nghệ, thuê xe máy (khoảng 120.000–150.000 đồng/ngày) để đi núi Sam, Trà Sư và vùng Bảy Núi.

Gợi ý lịch trình 2 ngày 1 đêm

• Ngày 1: đến Châu Đốc, viếng Miếu Bà Chúa Xứ, Tây An cổ tự, lăng Thoại Ngọc Hầu; chiều lên núi Sam ngắm hoàng hôn; tối ăn lẩu mắm, dạo công viên ven sông.

• Ngày 2: sáng sớm đi xuồng thăm làng bè, làng Chăm Châu Giang; sau đó đi rừng tràm Trà Sư; chiều mua mắm, đường thốt nốt rồi trở về.

Đi Châu Đốc với từng kiểu du khách

• Người hành hương, người lớn tuổi: Miếu Bà, Tây An cổ tự, chùa Hang; đi cáp treo hoặc xe lên núi Sam.

• Gia đình có trẻ nhỏ: đi xuồng rừng tràm Trà Sư, làng bè cho cá ăn, xem chim cò.

• Người yêu văn hóa: làng Chăm, chùa Khmer vùng Bảy Núi, lăng Thoại Ngọc Hầu.

• Người yêu ẩm thực: bún cá Châu Đốc, lẩu mắm, bánh bò thốt nốt, gà đốt lá chúc.

Chi phí tham khảo

Châu Đốc có chi phí khá dễ chịu. Khách sạn, nhà nghỉ khoảng 250.000–600.000 đồng/đêm (mùa lễ hội có thể cao hơn). Một bữa ăn bình dân khoảng 30.000–70.000 đồng/người; lẩu mắm cho 3–4 người khoảng vài trăm nghìn đồng. Thuê xuồng đi làng bè, rừng tràm nên đi theo nhóm để chia chi phí.

Ăn gì ở Châu Đốc?

• Bún cá Châu Đốc: nước dùng vàng nghệ, cá lóc, ăn kèm bông điên điển, rau.

• Lẩu mắm: đậm đà mùi mắm, ăn kèm hàng chục loại rau đồng.

• Mắm Châu Đốc: mắm thái, mắm cá linh, mắm cá sặc – đặc sản làm quà.

• Bánh bò thốt nốt, đường thốt nốt: thơm ngọt đặc trưng.

• Gà đốt lá chúc: món nổi tiếng vùng Tri Tôn.

Nơi hội tụ bốn dân tộc Kinh – Hoa – Khmer – Chăm

Hiếm nơi nào ở Việt Nam có sự đan xen văn hóa phong phú như Châu Đốc. Người Kinh với Miếu Bà, chùa chiền, lăng mộ; người Hoa với các hội quán, miếu thờ; người Khmer với chùa Nam tông, lễ Chôl Chnăm Thmây, đua bò Bảy Núi; người Chăm với thánh đường Hồi giáo, tháng chay Ramadan và nghề dệt thổ cẩm. Chỉ cần dành vài ngày, bạn có thể cảm nhận cả bốn sắc màu văn hóa ấy.

Nên ở khu vực nào khi đến Châu Đốc?

• Trung tâm, gần chợ và bờ sông: tiện ăn uống, đi làng bè, làng Chăm.

• Khu núi Sam: gần Miếu Bà, tiện đi lễ sớm và ngắm hoàng hôn trên núi.

• Tịnh Biên, Tri Tôn: nếu muốn khám phá sâu vùng Bảy Núi.

Mẹo chụp ảnh đẹp ở Châu Đốc

• Hoàng hôn trên núi Sam, nhìn xuống cánh đồng và kênh Vĩnh Tế.

• Rừng tràm Trà Sư đẹp nhất buổi sáng khi nắng xuyên qua tán tràm.

• Hàng thốt nốt soi bóng trên ruộng lúa lúc bình minh, hoàng hôn.

• Xin phép trước khi chụp người dân, nhất là trong thánh đường, chùa.

Lưu ý khi du lịch Châu Đốc

• Mùa lễ hội rất đông; đặt phòng sớm, giữ tư trang cẩn thận.

• Cảnh giác với việc chèo kéo mua lễ vật, bán vé số, xin tiền quanh khu du lịch núi Sam.

• Ăn mặc kín đáo khi vào chùa, miếu, thánh đường.

• Châu Đốc sát biên giới, mang theo giấy tờ tùy thân.

Giá vé, giờ mở cửa và lịch hoạt động có thể thay đổi. Hãy kiểm tra thông tin mới nhất trước chuyến đi.

Nguồn ảnh

Ảnh đại diện: "Rừng tràm Trà Sư (37712512861)" – Tran Anh Khoa (zorrotran) / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0. Các ảnh trong bài được ghi nguồn ngay dưới ảnh.