Nét đẹp Bắc Hà: chợ phiên Chủ nhật, dinh Hoàng A Tưởng và cao nguyên hoa mận trắng

Nằm trên cao nguyên đá vôi ở độ cao khoảng 1.200 m, Bắc Hà được mệnh danh là "cao nguyên trắng" – mỗi độ xuân về, những rừng mận tam hoa nở trắng muốt khắp các sườn đồi, phủ lên bản làng một màu tinh khôi. Nhưng Bắc Hà không chỉ đẹp vào mùa hoa: nơi đây còn có phiên chợ Chủ nhật rực rỡ sắc màu của người Mông Hoa, dinh thự Hoàng A Tưởng độc đáo, những thửa ruộng xanh mướt và nếp sống bình dị của đồng bào vùng cao. Với nhiều du khách, Bắc Hà là một Sa Pa của những ngày xưa – mộc mạc, chân chất và đậm bản sắc.

Từ ngày 1/7/2025, tỉnh Yên Bái được hợp nhất vào tỉnh Lào Cai; Bắc Hà vẫn thuộc tỉnh Lào Cai mới. Bài viết này đưa bạn qua những nét đẹp đặc trưng nhất của Bắc Hà: chợ phiên Bắc Hà, dinh Hoàng A Tưởng, mùa hoa mận trắng, chợ Cán Cấu, bản Phố và rượu ngô, những cánh đồng, thửa ruộng quanh thị trấn, kèm mùa đẹp, lịch trình và kinh nghiệm cho từng kiểu du khách.

Đồi núi, nương rẫy xanh mướt quanh Bắc Hà. Ảnh: Adam Jones / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

Bắc Hà: cao nguyên trắng của người Mông Hoa

Bắc Hà cách thành phố Lào Cai khoảng 70 km, cách Sa Pa hơn 100 km về phía đông, nằm bên kia dòng sông Chảy. Đây là vùng đất của nhiều dân tộc: Mông, Dao, Tày, Nùng, Phù Lá, Hoa…, trong đó người Mông Hoa (Flower Hmong) nổi bật với trang phục sặc sỡ nhiều màu, thêu thùa cầu kỳ. Khí hậu Bắc Hà mát mẻ quanh năm, mùa đông lạnh và có năm có băng giá, mùa hè dễ chịu – rất thích hợp để nghỉ ngơi, khám phá.

Những thiếu nữ trong trang phục truyền thống trên phố Bắc Hà. Ảnh: startracker / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

1. Chợ phiên Bắc Hà – phiên chợ đẹp nhất vùng cao

Họp vào sáng Chủ nhật hằng tuần, chợ phiên Bắc Hà được xem là một trong những phiên chợ vùng cao lớn và đẹp nhất Tây Bắc. Từ tờ mờ sáng, đồng bào từ các bản xa đã gùi hàng, dắt ngựa, dắt trâu xuống chợ. Chợ chia thành nhiều khu: khu thổ cẩm với váy áo, khăn, túi rực rỡ; khu nông sản với mận, lê, rau rừng, mật ong; khu ẩm thực với thắng cố, phở chua, bánh ngô; và đặc biệt là chợ trâu – nơi hàng trăm con trâu được mua bán, trao đổi.

Phiên chợ Chủ nhật Bắc Hà đông vui, rực rỡ sắc màu. Ảnh: Peter Olshevsky / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Gian hàng thổ cẩm sặc sỡ ở chợ Bắc Hà. Ảnh: Truth'soutthere / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Khu bán vải, trang phục thổ cẩm trong chợ. Ảnh: Truth'soutthere / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Khu ẩm thực nhộn nhịp trong chợ phiên. Ảnh: Truth'soutthere / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Phụ nữ Mông Hoa trong trang phục rực rỡ ở chợ Bắc Hà. Ảnh: AJ Oswald / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

Chợ phiên không chỉ là nơi mua bán mà còn là nơi gặp gỡ, giao lưu của đồng bào sau một tuần làm nương rẫy. Các cô gái diện trang phục đẹp nhất, những người đàn ông ngồi bên bát rượu ngô, chén thắng cố trò chuyện rôm rả. Hãy đến sớm, khoảng 7:00–9:00, để thấy chợ đông vui nhất.

Chợ trâu Bắc Hà

Ở một góc chợ, những con trâu được buộc thành hàng dài, người mua xem răng, xem sừng, dáng đi để chọn con khỏe mạnh. Với người vùng cao, trâu là tài sản lớn, là "đầu cơ nghiệp", nên việc mua bán diễn ra rất cẩn trọng, có khi kéo dài cả buổi.

Người dân dắt trâu ở chợ trâu Bắc Hà. Ảnh: Truth'soutthere / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Không khí mua bán trâu ở chợ phiên Bắc Hà. Ảnh: Truth'soutthere / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

2. Dinh Hoàng A Tưởng – "lâu đài" giữa cao nguyên

Dinh Hoàng A Tưởng được xây dựng vào đầu thế kỷ XX, là nơi ở và làm việc của thủ lĩnh người Tày Hoàng A Tưởng – người được gọi là "vua Mèo" vùng Bắc Hà thời Pháp thuộc. Công trình mang phong cách kết hợp Á – Âu độc đáo: mặt tiền kiểu Pháp với cửa vòm, ban công, hoa văn trang trí, trong khi bố cục và nhiều chi tiết mang dáng dấp kiến trúc phương Đông. Ngày nay, dinh thự là điểm tham quan không thể bỏ qua khi đến Bắc Hà; vé vào cửa ở mức vài chục nghìn đồng.

Toàn cảnh dinh Hoàng A Tưởng ở Bắc Hà. Ảnh: Adam Jones / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

Mặt tiền dinh thự nhìn qua vòm cửa. Ảnh: Adam Jones / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

Ban công, lan can mang phong cách kiến trúc Pháp. Ảnh: Adam Jones / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

Chi tiết trang trí tinh xảo trên tường dinh thự. Ảnh: Adam Jones / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

3. Mùa hoa mận trắng – "cao nguyên trắng"

Khoảng cuối tháng 1 đến tháng 3, những vườn mận tam hoa ở Bắc Hà đồng loạt nở hoa trắng muốt. Đẹp nhất là những thung lũng mận ở Nậm Khánh, Tả Van Chư, Thải Giàng Phố, Bản Phố – nơi hoa mận phủ kín sườn đồi, xen lẫn những mái nhà trình tường. Đến khoảng tháng 5–6, mận chín đỏ, du khách có thể vào vườn hái mận tam hoa giòn ngọt, chua nhẹ – đặc sản nổi tiếng của vùng. Dịp đầu năm, Bắc Hà thường tổ chức lễ hội hoa mận với nhiều hoạt động văn hóa, thể thao truyền thống.

Thung lũng xanh mướt quanh Bắc Hà. Ảnh: Adam Jones / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

Những thửa ruộng giữa núi đồi Bắc Hà. Ảnh: Adam Jones / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

4. Bản Phố và rượu ngô Bắc Hà

Cách thị trấn chỉ vài km, bản Phố là bản làng của người Mông Hoa nổi tiếng với nghề nấu rượu ngô. Rượu được nấu từ ngô địa phương, men lá rừng, có vị thơm, êm, "say mà không đau đầu" theo lời người dân. Du khách có thể ghé thăm các gia đình, xem quy trình nấu rượu, nhà trình tường, vườn mận, và mua rượu làm quà. Xa hơn một chút là Thải Giàng Phố, Na Hối – những bản làng yên bình để đi bộ, đạp xe.

Một bản làng nhỏ giữa ruộng đồng Bắc Hà. Ảnh: Adam Jones / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

Cánh đồng lúa xanh ở vùng quê Bắc Hà. Ảnh: Adam Jones / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

Núi đồi trùng điệp của cao nguyên Bắc Hà. Ảnh: Adam Jones / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

5. Chợ Cán Cấu và những phiên chợ vùng cao

Cách Bắc Hà khoảng 20 km về phía bắc, chợ Cán Cấu (thuộc khu vực Si Ma Cai) họp vào sáng thứ Bảy hằng tuần trên một triền đồi, được nhiều du khách đánh giá là hoang sơ, mộc mạc hơn chợ Bắc Hà. Ngoài ra còn có chợ Cốc Ly (thứ Ba) bên sông Chảy, chợ Lùng Phình (Chủ nhật)… Mỗi phiên chợ là một bức tranh văn hóa sống động của vùng cao.

Chợ Cán Cấu họp trên triền đồi vào sáng thứ Bảy. Ảnh: Arian Zwegers / Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Người dân vùng cao mua bán ở chợ Cán Cấu. Ảnh: Arian Zwegers / Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Một góc chợ Cán Cấu. Ảnh: Phamhuynhlong / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

6. Thị trấn Bắc Hà và cảnh sắc xung quanh

Thị trấn Bắc Hà nhỏ nhắn, yên bình, với những dãy nhà nhiều tầng mới xen lẫn nhà cổ. Buổi sáng sớm, sương mù giăng khắp thung lũng; buổi chiều, ánh nắng vàng trải trên những thửa ruộng, những con đường làng quanh co. Những ao hồ nhỏ, đồi cây ven thị trấn là nơi thư giãn nhẹ nhàng cho du khách sau những giờ khám phá.

Những dãy nhà ở trung tâm thị trấn Bắc Hà. Ảnh: Truth'soutthere / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Mặt nước và núi đồi quanh Bắc Hà. Ảnh: Adam Jones / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

Bắc Hà đẹp nhất vào mùa nào?

• Khoảng cuối tháng 1 đến tháng 3: mùa hoa mận trắng, hoa đào; trời lạnh, có sương mù.

• Khoảng tháng 5–6: mùa mận chín, có thể vào vườn hái mận.

• Khoảng tháng 9–10: mùa lúa chín trên các thửa ruộng quanh Bắc Hà, thời tiết khô ráo.

• Quanh năm: chợ phiên Chủ nhật luôn hấp dẫn, trừ những ngày mưa lớn.

Di chuyển đến Bắc Hà

Từ Hà Nội, du khách có thể đi xe khách, limousine theo cao tốc Nội Bài – Lào Cai đến thành phố Lào Cai, rồi đi tiếp khoảng 70 km lên Bắc Hà; tổng thời gian khoảng 5–6 giờ. Cũng có xe khách chạy thẳng Hà Nội – Bắc Hà, đặc biệt vào dịp cuối tuần. Từ Sa Pa, có nhiều tour đi chợ phiên Bắc Hà trong ngày Chủ nhật.

Gợi ý lịch trình 2 ngày 1 đêm

• Ngày 1 (thứ Bảy): khởi hành từ Hà Nội hoặc Lào Cai; chiều tham quan dinh Hoàng A Tưởng, dạo thị trấn; tối thưởng thức thắng cố, rượu ngô.

• Ngày 2 (Chủ nhật): sáng sớm đi chợ phiên Bắc Hà, chợ trâu; trưa ghé bản Phố, vườn mận; chiều trở về.

Nếu có thêm thời gian, hãy đi từ thứ Sáu để kịp chợ Cán Cấu sáng thứ Bảy.

Đi Bắc Hà với từng kiểu du khách

• Nhiếp ảnh gia: chợ phiên, chợ trâu, mùa hoa mận, sương sớm trên thung lũng.

• Người yêu văn hóa: dinh Hoàng A Tưởng, bản Phố, trang phục Mông Hoa.

• Gia đình: chợ phiên, hái mận mùa quả chín, homestay trong bản.

• Người lớn tuổi: đi ô tô, tham quan thị trấn, dinh thự, chợ; tránh những ngày quá lạnh.

Chi phí tham khảo

Nhà nghỉ, khách sạn ở Bắc Hà có giá khoảng 250.000–600.000 đồng/đêm; homestay trong bản khoảng 100.000–200.000 đồng/người. Một bát thắng cố, phở chua khoảng 30.000–60.000 đồng. Vé tham quan dinh Hoàng A Tưởng ở mức vài chục nghìn đồng. Vào dịp lễ hội hoa mận, giá phòng có thể tăng; nên đặt trước.

Ăn gì ở Bắc Hà?

• Thắng cố: món ăn truyền thống của người Mông, nấu trong chảo lớn ở chợ phiên.

• Phở chua Bắc Hà: vị chua ngọt, ăn kèm lạc rang, thịt quay.

• Rượu ngô bản Phố: đặc sản nổi tiếng.

• Mận tam hoa: giòn, chua ngọt, vào mùa khoảng tháng 5–6.

• Bánh ngô, xôi ngũ sắc, lợn cắp nách: món dân dã vùng cao.

Trang phục Mông Hoa – "bông hoa" của chợ phiên

Trang phục của phụ nữ Mông Hoa là một trong những bộ trang phục rực rỡ nhất vùng cao, với váy xòe nhiều lớp, áo và khăn thêu kín hoa văn đủ màu: đỏ, hồng, xanh, vàng… Để hoàn thành một bộ váy áo, người phụ nữ có thể mất nhiều tháng, thậm chí cả năm thêu thùa. Mỗi hoa văn mang một ý nghĩa: núi, sông, hoa lá, dấu chân loài vật… phản ánh thế giới quan và đời sống của đồng bào. Ngày nay, bên cạnh trang phục thêu tay truyền thống, nhiều bộ trang phục được may bằng vải in hoa văn để giảm thời gian làm.

Nên ở khu vực nào?

• Trung tâm thị trấn Bắc Hà: gần chợ phiên, dinh Hoàng A Tưởng, tiện ăn uống.

• Homestay ở bản Phố, Na Hối: trải nghiệm đời sống bản làng, yên tĩnh.

• Thành phố Lào Cai: nếu đi Bắc Hà trong ngày.

Mẹo chụp ảnh đẹp ở Bắc Hà

• Đến chợ phiên sớm để chụp khung cảnh đồng bào kéo về chợ.

• Mùa hoa mận, chụp buổi sáng có sương hoặc chiều muộn khi nắng xiên.

• Luôn xin phép trước khi chụp cận cảnh người dân, nhất là người lớn tuổi, trẻ em.

• Chụp dinh Hoàng A Tưởng từ sân trước và qua các ô cửa vòm.

Lưu ý khi du lịch Bắc Hà

• Mùa đông rất lạnh; mang áo ấm, găng tay, khăn quàng.

• Đường đèo từ Lào Cai lên Bắc Hà quanh co; đi chậm, cẩn thận khi có sương.

• Uống rượu ngô vừa phải, không lái xe sau khi uống.

• Mua thổ cẩm, nông sản nên hỏi giá trước, ủng hộ người dân địa phương.

Giá vé, giờ mở cửa và lịch hoạt động có thể thay đổi. Hãy kiểm tra thông tin mới nhất trước chuyến đi.

Nguồn ảnh

Ảnh đại diện: "Bac Ha market day, Vietnam" – Peter Olshevsky / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. Các ảnh trong bài được ghi nguồn ngay dưới ảnh.